Mire que lle
digo, don Paio! Manda truco o que son os relatos! Comezas a falar dunha cousa —neste
caso da historia da Ramona, aquela rapariga que a miña nai collera para criada
de servir na nosa casa— e rematas comentando das túas orixes familiares na rúa
dos «Alfileritos» de Toledo!
Como xa lle
contara daquela, a miña nai cambiara coa Ramona o seu costume de contratar a
axuda dunha asistenta para algunha das tarefas da casa, admitindo nese lugar a
unha «interna»: unha muller —unha rapariga neste caso—,que ía durmir nela. E
abofé que a miña casa era ben pequena para tal propósito, que, a diferenza da
do meu Manoel en Bouzas, onde había carto para o servizo con baño propio e ata
ventá ao patio de luces, tivémola que instalar, como xa lle contara, facéndolle
un oco no carto dos trastes.
Pero podo dicir
con xustificado orgullo que á miña nai era tan boa que non lle cabía o corazón
no peito, e que despois das admonicións de Rosario non era quen de abandonar á
rapaza ao fatal destino que o borrachón e malandrín do seu pai trazara para
ela, como xa fixera coas maiores. Dúas xa eran abondo para traballar no vello
oficio do comercio carnal no Bar “Dos Naciones”!
Non sei se sabe, don
Paio, que as criadas de servir tiñan dereito a comida e cama, e a unhas poucas
horas libres á semana. Comida na cociña, das sobras do servido e unha vez rematados
os traballos desta tarefa; cama ás máis das veces nun pequeno espazo preto da
cociña, e unhas horas libres, o xoves pola tarde, que aproveitaban para encher
os bailes “de tranca”[1] como Las Cabañas, moi
preto de onde hoxe está a Escola de Peritos.
Ben certo, don
Paio! E o seu dereito fundamental a percibir un salario semanal polo seu
traballo que, aínda que adoitaba ser moi baixo porque "xa se lle daba teito
e xantar", no noso caso supoñía un esforzo importante para a nosa cativa
economía familiar, que o meu pai aceptara non sen fungar, rosmar e refungar que
non sabía de onde ía saír para tanto gasto.
Outro aspecto que
non hei de esquecer polo seu forte impacto na nosa vida diaria, foi o seu innegable
dereito a compartir o uso dun cuarto da casa altamente demandado: o váter!
Nunha casa como a nosa onde catro adultos e tres cativas, unha delas
adolescente, tiñamos que compartir un único cuarto de baño, a xestión eficiente
do tempo de permanencia nel, coa porta atrancada, era vital para a
supervivencia da familia. Todos estabamos afeitos a facer un uso razoable dese
único cuarto de baño pero cando chegou Ramona todo se desconcertou. E non por
ser unha persoa mais na casa, que tamén, senón porque o número de adolescentes
duplicárase! Os atascos que se organizaban no fluxo das quendas do baño e de
xeito especial no xoves, o seu día de libranza— non tiñan envexa dos da porta
de Saldos Arias o primeiro día das rebaixas!
Que tempos, don
Paio! Que certo é que o cristal do tempo tingue todas as lembranzas dun color
amable! Como os berros destemperados das desavinzas entre os litigantes polo
uso da instalación sanitaria que soan a concerto na miña lembranza; como o
alcatreo que quedaba no váter despois do seu uso pola miña irmá maior —que tiña
o ben merecido alcume de “a mofeta”— é hoxe arume de herba recén segada; e son risas
as presas por entrar e os lamentos de “ábreme a porta que voume por min”; e podo
ter ata nostalxia das rexoubas compartidas no baño, unha no penico e outra no
váter, coa miña irmá pequena.
O certo é que o
da Ramona na casa tampouco durou moito tempo. A rapaza non acababa de asumir o
seu papel real na estrutura da familia: o feito de que non é unha filla máis
senón unha criada, cousa que a miña tía solteira estaba emperrada de
recordarlle acotío. E nos tampouco é que axudemos moito nese labor porque,
excepción feita da miña irmá maior, a tratamos como a unha de nos. Pero a pouca
disposición para o traballo de Ramona, e o dilatado dos espazos de tempo nos
que non está localizable, van minando a vontade de Mamá por manter o seu
compromiso.
Nin tan sequera o
enfado do día do xantar en Samil, serviu para decidila a ensinarlle a porta! E
iso que a cousa foi de pasmar! Ramona nos acompaña á un domingo de praia. Vai “invitada”
a xantar connosco no arboredo que o Bar Cendón ten arredor da casa de comidas, cuxas
mesas de cemento ocupan as familias que levan o xantar de casa e mercan no bar
as bebidas. Recordo que ía unha calor que abafa. Mamá está un pouquiño máis
grosa do que debera e se afana en organizar a disposición de pratos, cubertos e
vasos riba do mantel. Agoniada polo moito traballo e a pouca axuda, reclama a Ramona
que lle bote unha man recibindo unha inesperada resposta:
—
Ai
non señorita! Eu hoxe non fago nada que veño de invitada!
Pois non, don
Paio: nin con esas! Tivo que pasar o que a miña nai temía, e un día aproveitando
a ausencia da miña nai, alguén peta na porta e a tía, malia as advertencias que
Mamá lle fixera, o deixa entrar. É o pai de Ramona que ven a por ela. Consonte
a tía, pai e filla se encerran no cuarto escuro, e ao pouco Ramona sae co pai pola
porta cunha pequena maleta de cartón na que leva as súas poucas pertenzas.
E mire que lle
digo, don Paio! Un ano despois volveu pola casa a pedir traballo. Viña vestida
como unha do oficio, pintada e cunha saia mínima. Estaba o meu pai na casa e xa
non a deixou pasar.
Nunca máis
soubemos dela.
[1] A orixe máis probable do termo "baile de tranca" fai referencia ao feito de que, a diferencia dos bailes tradicionais nos torreiros das festas, se facían en espazos pechados para acceder aos cales era necesario superar “unha tranca”, un peche, onde había que pagar por entrar. Normalmente so os mozos: as mozas gratis. Outros apuntan a que as leas, liortas e tirapuxas, eran frecuentes e acababan “a trancazos”. Finalmente os hai os que apuntan ao límite de tempo establecido para que as criadas regresaran ás súas casas; á tranca, o peche que os señores botaban na porta principal ás dez da noite.
Ningún comentario:
Publicar un comentario