Mire que lle digo don Manoel Non vai moito tempo alá conteille algo da índole e carácter do Roque, aquel home que amaba os cans por riba de tódalas cousas. Do Roque e do seu can que atendía polo nome de Trotski e tiña a cara cuspidiña (segundo os seus ollos) á do revolucionario ruso. Recordará que o noso Roque érache un polemista vocacional que podía pasar horas e horas abullando proposicións, premisas e conclusións, inductivas ou dedutivas, como o caño dunha fonte verte auga.
Xa ve don Manoel! Nada que ver co aquel outro Roque, nado de Montpellier, que
percorreu a península itálica camiño de Roma curando a todo canto apestado
saíalle ao camiño facendo riba deles o sinal da cruz. E enterrando a aqueles
que, por unhas razóns ou por outras, morrían malia a aplicación de tan
científico procedemento! Nada que ver un e outro Roque nin na fasquía nin no
temperamento! O santo, milagreiro e un pouco parvo; o de Bouzas espelido como o
can do ferreiro que dorme ás marteladas e esperta para ás dentadas, que nunca
está para traballar pero non falta a ningunha festa. O santo tan xeneroso que
aínda despois de morto ten o arranque de curarlle a perna a seu carcereiro, (Xustino,
disque se chamaba), cando este deulle unha patada para comprobar se estaba
morto de verdade ou tiña gana de amolar; o noso confrade sen facer nunca nada
de proveito como o can de san Torrado que canto fai coa boca, desfaino co
rabo. Peregrino a Roma o primeiro, nin a Compostela foi o segundo; patrón
dos peregrinos, dos contaxiados por epidemias, dos falsamente acusados, dos
inválidos e dos cirurxiáns o primeiro, católico non practicante o segundo.
Despois de todo o relacionado, creo que podo afirmar con razóns abondo, que as
únicas semellanzas entrambos Roques serían o patronímico e o can.
E deste noso Roque, e non do santo que, como é habitual nos santos e non
sei moi ben con que propósito meteuse polo medio, era do que ía a anécdota que
queríalle contar ao primeiro e á que tantas voltas e circunloquios levo hoxe
dado.
Pero onde carallo ía eu? Déixeme aclarar de vez a gorxa e a mente cun grolo deste monterrei. Xa sei: o do polemista vocacional! Pois verá don Manoel. Ben sabe que os cans non son moi habituais na nosa taberna, que a Sefa é da opinión que non entren os cans onde beben os cristiáns, pero fora porque xa estaba dentro e non era cousa de botar fora a un cliente novo, ou porque non tiña moita gana de discutir, aquel día coincidiron na Taberna do Mincha un home cun can deses que chaman salchicha, e o noso Roque.
- Ten vostede un can moi bonitiño! −Intenta o achegamento o Roque −De que raza é?
- De raza negra. Ben se ve! −Resposta o noso home, sen inmutarse.
- E como se chama? −Insiste Roque.
- Chamar non sei como se chama. O chamo eu.
- E como lle chama vostede?
- Eu chámolle Breo.
- Ah! Ben sei! Un apocope de Breogán.
- Non. Nin “pouco pe” nin ostias: Breo! Nada de Breo o can, que a xente ben sabe que é un can sen necesidade de dicilo!
O home deu por rematada a conversa. Viroulle as costas ao Roque e seguiu a beber o viño e comer da tapa. Cando rematou pediu a conta, pagou e sen desfechar a boca para dicir palabra saíu pola porta. Roque quedou amolado polo pouco que dera de si a conversa. Entón Antón, o irmán do Farruco que todo o que tiña de groso e desmedido no xantar e beber, o tiña de oportuno nas sentenzas, chantoulle dende o extremo da barra:
- A que non sabedes como se chama a caseta deste can? −Contestándose decontado a si mesmo antes de que alguén puidera gañarlle pola man −Fogar de Breo-can!
Por dicir: viva San Roque!
prenderon ao meu irmán,
agora que o soltaron:
Viva San Roque e o can!
Por
dicir: viva San Roque!
prenderon
ao meu Antón,
Aínda pena na cadea:
Abaixo a Constitución!
