Mire que lle
digo, don Paio! Eduardo e Lita eran un matrimonio de moi boa avinza e saberes
complementarios, que tiñan unha empresa de desparasitado na rúa de Urzáiz —José
Antonio daquela— na que traballaban arreo pero coa que non saían de probes. E
non porque non houbera demanda; non porque o control de pragas non fora
necesario —que de parasitos estaba chea a sociedade española dos sesenta— senón
porque daquela a xente estaba afeita a loitar contra elas con remedios caseiros.
O gato era nesa angueira un traballador fundamental para manter a casa libre de
roedores! Pouco remunerado, ben é certo! O dereito a durmir ao calor do fogar
e, se cadraba, unha cunca de leite. O malo do gato era o seu tamaño: nin soñar
en meterse polos buracos polos que os ratos escapaban. Para eses recunchos
inaccesibles ou para a bichería que carecía de interese alimenticio para o
felino, recorríase ao DDT.
Noxo especial lle
tiña eu ás cascudas. Das outras pragas miúdas, pulgas e chinches non tiñamos. Moscas
si! Moitas e moi prosmas. Venme agora á lembranza as instrucións de uso dos
polvos de DDT para matar as moscas que lle dicíamos ás máis cativas que viñan
en “latín de cociña” na lata. Se a memoria non me é infiel, era algo así como:
ü Cógili mosquili.
ü Abrili bóquili.
ü Botili polvili.
ü Estirríquili pátili.
ü Mosquili mortili!
A cantarela non
se dicía de corrido; se escenificaba con exaxerados acenos, como se estivéramos
operando a corazón aberto nun quirófano, e canto máis abrían os cativos os seus
ollos de sorpresa, máis satisfeitas estabamos nos da nosa científica
explicación.
Pero estaba a
falar das cascudas, o gran inimigo invisible dos pisos vellos e húmidos. Cando,
coma nos, tes unha tenda de alimentación no baixo, cos seus sacos de fariña, de
patacas e moito onde rillar, o problema das cascudas multiplicábase por dez. As
cascudas estaban nos nosos pesadelos sobre todo se nos levantabamos pola noite
a íamos á cocina a coller un vaso de auga. Porque se as «rubias» —que algúns
chamaban alemás— dábannos noxo, as «negras», moito más grandes e grosas, producíannos
auténtico terror.
—
Písaas,
písaas! — Gritaba aterrorizada a miña irmá pequena cando tal sucedía.
Pero poñer o meu
pé descalzo riba do seu corpo de aspecto coriáceo e graxo e imaxinar o son do renxer
da armadura de queratina ao rachar coma a casca dun ovo, cun eco oco e carnoso,
a sensación de humedén na pel espida da palma do pé, o visgo espeso e amarelado
dos zumes interiores do bicho, o arrecendo a rancio, a podremia e graxa vella
dos recunchos máis escuros da casa ao esmagala contra das táboas do chan, estaba
moi por riba das miñas forzas.
Menos mal que
chegou a nosa casa Eduardo, armado con eficaces consellos para loitar contra da
invasión! A loita contra da cascuda é en todos os casos unha guerra de desgaste,
pero no noso a situación se agravaba ao ter a tenda de Eulalia no baixo, que
funcionaba como un foco de infección constante por mor dos moitos agochos que
alí podían atopar. Eduardo logrou convencer a Eulalia, que protestaba que tiña
todo limpo como unha patena, que as cascudas non as tiña ela; que viñan no que
lle subministraban, que ninguén dos seus fornecedores puña o coidado dela nesas
cousas. Xunguido a estratexias varias máis eficaces que as tradicionais das bólas
de ácido bórico con puré de pataca e azucre, ou o da fariña con xeso[1] e auga.
De como chegou Eduardo
á nosa casa vai a seguinte parte do conto, relato ou sucedido, que que me
dispoño a desenvolver en canto me hidrate un pouco a garganta con este Monterrei
tan gorentoso.
Pois verá, don
Paio! Eduardo e Papá cadraran coma nos: tomando «a chiquita», e sacando a
lingua a pacer; eles na taberna do Recreo e vostedes na do Mincha primeiro, e na
do Miguel hoxe. E coma vostede e o meu home Eduardo e o meu pai fixeran tan bo
caldo que, ao pouco, a relación dos homes transitou ás súas respectivas mulleres,
e o matrimonio de Lita e Eduardo acabou vindo con frecuencia tomar un café a
nosa casa, o que ben sabe vostede, don Paio, que daquela era un nivel de confianza
entre familias moi elevado.
E iso que o meu pai fora na súa mocidade Garda Civil e Eduardo nacera en Toulouse fillo de exiliados españois! Pero para ningún dos dous contaban estas cousas fronte ao valor da amizade! De feito Eduardo contara un día ós meus pais que a culpa de que acabara montando no Vigo dos anos sesenta unha empresa dedicada a unha actividade de tan pouca demanda, fora do seu pai, que xa ben cedo iniciara ao cativo nos segredos da profesión.
Ai non don Paio! Miguel,
o pai de Eduardo, chegara ao Departamento de control de pragas da vila de
Toulouse por unha vía moi revesgada. Vía que eu fun reconstruíndo con mimo ao
longo dos anos. Xa lle contaría o larapetas do meu home que son historiadora de
vocación aínda que non chegara a rematar a carreina na UNED, e a historia do
pai de Eduardo foi sempre para min apaixonante.
De acordo, don
Paio. Moi resumida, pero cóntolle o principal do que sei da
Historia do
Miguel.
Miguel fora
capitán da Garda de Asalto. Cando en xullo de 1936 se produciu o golpe de
Estado militar contra a República, o pai de Eduardo, como a práctica totalidade
dos seus compañeiros, mantívose fiel ao goberno constitucional. E non lle teño
que contar que a intervención decidida deste corpo, combatendo na rúa cóbado
con cóbado coas milicias obreiras, foi o factor determinante para que o
alzamento militar fracasase nas grandes cidades.
O pai de Eduardo
foi dos que pasaron en febreiro do trinta e nove por Le Perthus na Retirada,
pensando que ían ser ben acollidos polo goberno de centro-esquerda de Daladier,
e foron a parar con cen mil compañeiros máis a un espazo cercado por arame de
puga, sen auga potable, sen barracas e baixo a tramontana do inverno ao campo
de concentración de Argelès-sur-Mer. Alí o pai de Eduardo, como moitos daqueles
soldados republicanos que máis tarde alimentarían as filas da Resistencia, tiveron
o seu primeiro e amargo contacto co chan francés.
A guerra de
España, ben o sabe vostede don Paio, non foi máis que o ensaio xeral da guerra europea
que foi, decontado, mundial. E en setembro de 1939, cando o goberno francés declaroulle
a guerra á Alemaña nazi, decatouse de que tiña un problema grave: que facer cos
campos de concentración onde mantiña aos republicanos españois. Pola beira de
Laiño o control dos campos mantiña unha parte do seu exército inmobilizada nas
areas de Argelès ou Saint-Cyprien; pola de Lestrove precisaba man de obra urxente para substituír
os homes franceses mobilizados para ir loitar ao fronte. E a solución ao
problema foron as CTE, as Compagnies de Travailleurs Étrangers nas que todos os exiliados españois que non
quixeran volver á España de Franco ou alistarse na Lexión Estranxeira, tiñan
obriga de integrarse.
E, por suposto, don
Paio, que o pai de Eduardo escolleu ingresar nas CTE, e foi destinado, como unha
porcentaxe altísima dos seus compañeiros de campo, as obras hidroeléctricas do
suroeste de Francia. Concretamente Miguel foi a parar ás obras da ampliación e
construción do encoro de Gnioure, nos Pirineos centrais, unha parte do Complexo
Hidroeléctrico de l'Artigue, no departamento do Ariège a algo menos de hora e
media ao sur de Toulouse.
Nesta obra monumental
coñecida como “O xigante do Ariège”, os republicanos das compañías CTE 131 e CTE
534 tiveron que traballar en condicións extremas perforando túneles na rocha
granítica a máis de 800 metros de altitude a golpe de pico e barrenos, cargando
cemento polas ladeiras e soportando o frío rigoroso e as neves do inverno
pirenaico cunha vestimenta militar francesa vella e totalmente insuficiente
para aturar a climatoloxía.
Estas condicións serviron
para que o PCE, o único partido que mantivera dende a retirada a disciplina e a
capacidade de organización, transformaran cada unha das compañías de traballo en
células de resistencia organizada, en toda a contorna de Toulouse. Resistencia
organizada que se concretaba en constantes sabotaxes das infraestruturas de
guerra. Vías férreas, liñas de alta tensión e ás propias conducións de auga que
alimentaban a industria de guerra nazi caeron pola acción dos mesmos obreiros
españois que as construíran.
E máis adiante no
tempo, cando a presión da Gestapo e da Milicia de Vichy se fixo insoportable,
estas CTE do Ariège foron as primeiras en subirse en bloque ao monte,
converténdose de escravos en soldados: a 3ª Brigada de Guerrilleros Españoles,
unha das unidades do maquis máis activas e eficaces de todo o Suroeste francés,
que operaba en contacto directo co estado maior de Toulouse.
Toulouse foi
liberada en agosto de 1944. Nesta liberación xogaron un papel fundamental os guerrilleiros
españois. A cidade converteuse nun oasis de liberdade para os comunistas españois,
que tiñan en Toulouse os seus propios xornais os seus cuarteis; e aínda o seu propio
hospital: o mítico Hospital Varsovia. Ironicamente a solución que o goberno de
Édouard Daladier utilizou para baleirar os campos de internamento acabou sementando
as bases para que Toulouse se convertese na gran capital do exilio comunista
español.
E non sei ben se como
premio ao seu eficaz traballo na expulsión das ratas nazis, ou por algunha
outra razón que se me escapa, o concello de Toulouse deulle a dirección do Departamento
de Control de Pragas, orixe, como xa lle contara da actual profesión do seu
fillo.
Carafio! Quédome parva:
será posible que sexan xa estas horas? Mire que lle digo, don Paio! Se non lle
parece mal deixámolo aquí e seguimos outro día co resto da historia, e:
Adeus,
adeus que me vou
desta
terra para a outra;
coa auga dos meus ollos
lavarás a miña roupa.
[1] O de mesturar fariña de trigo con xeso en po a partes iguais e
poñer un prato con auga ao lado, era un vello truco un pouquiño cruel de máis.
A cascuda comía a fariña, bebía a auga e o xeso fraguaba no seu estómago,
poñendo fin ao problema... en teoría! Na práctica, segundo dicían os vellos, as
ca
Ningún comentario:
Publicar un comentario