Mire que lle digo, don Manoel! Permítame que lle comente que ese o seu amigo —ou compañeiro, se así o quere— que veu con vostede á taberna a pasada semana, é un bo exemplo daqueles profesores dos que se dicía que sufriran unha morte intelectual por oposición, porque deixaran de estudar en canto a aprobaran.
Ben sei que o de
ser un pouco túzaros para o manexo das letras adoita ser unha doenza habitual
entre os docentes das enxeñerías; e que, en palabras de filosóficos bocapodres,
dáslles un poema de Calderón e entran en colapso cognitivo. Podo acreditar que non
todos os enxeñeiros padecen alifafe tal, pero si que son unha considerable
maioría nese colectivo. E que o seu amigo pertence de cheo a esa grea.
E non me veña con
que o seu amigo —compañeiro, non se me esquece— é un dos profesores que máis
artigos publica; que é ben sabido que na universidade de hoxe manda o «publish or perish»: ou publicas ou morres. Aínda que o
publicado sexan artigos irrelevantes, de temas tan específicos que non
interesan nin aos especialistas... todo suma! E toda esta actividade
irrelevante mentres manteñen os mesmos apuntes que fixeran cando aínda estaban
a preparar a oposición, que tampouco é cousa de os cambiar todos os anos!
—Iso é ben certo
—intervén un home novo, chantado na barra, que ninguén de nós coñece—. Hai
docentes que levan usando os mesmos materiais desde a invención da escritura!
—para engadir decontado—: Vostedes perdoarán a intromisión, pero traballo na
Universidade e algo coñezo dese tema.
—Pois non teña
reparo en expresar a súa opinión —contesteille—, que nesta ágora son todas ben
recibidas mentres se manteñan dentro das mínimas normas da urbanidade e o
respecto ás dos demais.
—Chámome Alfredo.
Traballo na Universidade, pero na administración. Na miña propia experiencia,
unha vez que es funcionario de carreira, chegas moi cedo ao convencemento de
que, como a túa praza é de por vida, non paga a pena esforzarse moito. E iso,
que no noso traballo ten unha importancia relativa, na docencia é mortal.
—E logo?
—Porque non
existe un mecanismo real e eficaz que diga: «Oia, vostede non se actualizou nos
últimos dez anos, non pode seguir dando clase».
—Home, non será
tanto así! —dixo Antonio, o da asesoría, incorporándose á conversa—. E logo, o
das «enquisas de avaliación docente» non serve?
—Servirían se
foran deseñadas para iso. Naceron para dar voz ao alumnado e detectar
comportamentos abusivos ou neglixencias graves, pero na realidade son máis
«enquisas de satisfacción do alumnado» que de avaliación docente.
Non tiven outra
que darlle a razón: porque a tiña, e ben dela! E non porque deste tema poida eu
falar por boca propia, pero si por boca dun bo amigo que sabe moito destas
cousas.
—Non diga que
non, don Manoel! Que ben sabe que os moitos anos aínda non deterioraron a miña
memoria, e moito me ten comentado nestes tempos da súa peripecia persoal con
estas enquisas nas que, para saír cunha alta cualificación, resulta moito máis
útil aprobar a esgalla que ensinar ben. Certo, don Manoel! Necesarias son,
sempre que non acaben sendo a única métrica empregada para avaliar a validez
dun profesor, para analizar a medio e longo prazo os resultados da aprendizaxe
e non a percepción subxectiva e inmediata do estudante. Porque algún alumno
haberá que estea interesado en aprender, pero non me negará que o verdadeiro
interese da inmensa maioría non é tanto o aprobar eles como «que os aproben»!
—Pois eu son
moito máis radical: as enquisas non valen de ren —afirmou Alfredo volvendo a
tomar o mando da conversa—. Primeiro e principal, porque a esa idade o
estudante aínda non ten criterio; non ten perspectiva abondo para telo! En
pleno proceso de formación, como vai xulgar se o contido da materia está ou non
actualizado, ou se os contidos impartidos son os máis adecuados para a súa
futura carreira profesional?
Alfredo seguiu
explicando que se un profesor é simpático, extravertido ou atraente, os alumnos
tenden a puntualo mellor, e que unha clase entretida é moito mellor valorada
que outra máis orientada a formar nas competencias necesarias para desenvolver
a súa profesión no futuro.
—Ben certo! Cando
eu fixen Económicas —interveu Antonio—, os profesores que puñan exames
difíciles, ou eran estritos coas notas, recibían as peores críticas. O malo é
que algún profesor, para evitar estas, inflaba as cualificacións para comprar o
favor do alumnado.
—Iso tráeme á
memoria unha historia que, se lles presta, lles quero contar.
A historia
do Alfredo
Vai disto uns
poucos anos, nun departamento da Universidade de cuxo nome non quero
acordarme... sobrevivían —no sentido de vivir moi ben— uns cantos espécimes
deses que están convencidos de que, por ter unha «ene» de menos[1], xa chegaran ao cume do
coñecemento e non teñen nada novo que aprender.
Aquel ano, e por
motivos que non veñen ao caso, a encarga de docencia ía medrar moito. E as
posibilidades de atopar «...especialistas de recoñecida competencia que
desenvolvan profesionalmente a súa actividade fóra da universidade» para
contratalos como profesores asociados eran bastante escasas.
Menos mal que o
enxeño non falta nos departamentos da universidade; nin os alumnos servizais,
que roldan polos corredores en busca das migallas dun «aprobado por cansazo». E
este perfil do alumno que suspendeu mil veces é especialmente útil para aqueles
profesores que levan anos sen actualizarse e non queren a un axudante
brillante, crítico e informado que os poña en evidencia. Mellor poñer ao seu
lado a alguén que llo deba todo e que non lle faga sombra.
E este foi o caso
de Remixio, cuxa historia me propoño contar.
Remixio era, e é
aínda hoxe, un tipo de aspecto singular. Unha desas persoas non grosas pero
redondas e sen arestas, como se foran bonecos de goma. A pel de Remixio está
permanentemente cuberta por unha lixeira capa de suor, un brillo aceitoso que
reflicte a luz coma se estivese sempre a saír dunha sauna ou de facer un
esforzo físico intenso. A súa roupa, sempre dunha moda de dous ou tres anos
atrás, parece adherirse a ese corpo suorento de forma desigual, formando
pregues curiosos que acentúan a súa falta de rixidez. O seu cabelo, xeralmente
desaliñado, adoita estar tamén un pouco húmido, pegándose a cachos á fronte ou
no cocote.
Pero o que máis
chama a atención de Remixio son os seus ollos. Uns ollos mornos, desprovistos
de calquera calor emocional ou intelectual, reflexo exacto da mente que os
alimenta: unha maquinaria mental que funciona ao ralentí, sen présa nin
propósito, sumida nunha especie de letargo perpetuo.
E esa mente
letárxica fai que a Remixio lle custe ferro e fariña superar os exames, e acabe
aprobando as materias por extenuación... dos profesores, que, tras varias
sesións esgotadoras de revisión, acaban convencidos de que valorar máis o
esforzo do alumno que o seu aproveitamento é unha actitude sensata para non
rematar ingresado nun psiquiátrico.
O resultado era
de agardar: unha tras outra, Remixio vai superando todas as materias e, cando
xurde a necesidade de dar unhas prácticas dunha materia, quen as vai dar mellor
que alguén que as fixo cinco veces? Resultado? Xa temos ao Remixio como
profesor universitario.
Pasan os anos e
Remixio é un máis no departamento. Un que nunca dá problemas e se adapta a
todo. Chega o intre de deseñar o perfil da praza definitiva para que coincida
exactamente co currículo de Remixio: un «perfil con nome e apelidos».
Non teñen que
pasar moitos máis para que o director de departamento convenza a Remixio de que
ten que preparar a súa tese de doutoramento, e que para iso é importante que
empece a figurar como coautor nos «papers» do grupo de traballo. E de
nadar onde non cobre a intentar cruzar a ría no inverno: Remixio le a súa tese
obtendo a cualificación de notable a un traballo sólido e ben defendido.
—Perdoe, don
Alfredo —interrompe don Antonio un pouco atufado—. O conto está moi ben pero,
non lle parece que se deixou levar pola fantasía no da tese de doutoramento?
—Non tal! Todo o
contado é certo... menos o nome do protagonista.
Seguimos falando
un pouco máis ata que Alfredo, o novo confrade, despediuse educadamente antes
de coller o portante.
E mire que lle
digo, don Manoel: malo é ser un ignorante, pero moito peor ser un necio
titulado. Porque, a diferenza do ignorante que sabe que non sabe, o necio
ignora que ignora. O ignorante é, por definición, prudente; o necio —e neste
caso o necio titulado— dedícase a publicar de forma cándida as probas da
fraude, pondo de manifesto a natureza do engano e incriminando aos responsables
desta desfeita.
E como dicía o poeta:
O Remixio
é moi agudo,
outro
coma el non hai,
inda non
ten vinte e cinco
e xa
chama pola nai.
[1] Ter unha «ene» de menos ou «Perder unha “ene”» era o sinónimo de aprobar a
oposición. Pasar de PNN (profesor non numerario, contrato laboral) a PN
(profesor numerario, funcionario).
Ningún comentario:
Publicar un comentario