Mire que lle digo, don Paio! Para torpe de verdade, o meu tío Tomás! Pero
non torpe de luces, deses que lles custa comprender as cousas, que para iso
tiña unha mente lizgaira, capaz de resolver calquera enredo de números ou
papeis. O seu era unha liorta constante co equilibrio e co goberno do corpo.
Cando eu era cativa, pensaba que algo debía de estar estragado no seu pescozo,
que as ordes da cabeza non lle chegaban ben á parte de abaixo, coma se fose un
boneco cos cabos mal conectados. E debo confesar que o diagnóstico me tiña tan
convencida que mudei en obsesión: agardaba a que estivese sentado para
achegarme paseniño e apalparlle a caluga, buscando con ansia a peza que tiña
frouxa alí dentro.
Co fracaso do golpe militar do 36 comeza a Guerra de España. O meu tío
Tomás, como meu pai, eran mozos «de orde»; esmorgantes si: pero dos que non
tomaran partido por ningún bando. Por iso non acabaron no cárcere nin fuxidos
no monte, senón chamados ás filas do exército sublevado na que se coñecería
como a «quinta do biberón».
Moito lle gustaba ao meu pai relatar as peripecias da instrución do tío no cuartel
de San Fernando en Pontevedra! E non vaia vostede a pensar que o tío non ría
con elas! Ría, si. E con tal gusto ría que ata ás bágoas escapaban dos seus
ollos empapando o pano de man que sempre levaba no peto da camisa.
—
En
canto a voso tío lle puxeron un mosquetón nas mans, o pánico apoderouse da
oficialidade —contaba Papá unha vez máis ao noso requirimento—. Meu deus! Tomás
era un perigo público! Na formación viraba sempre a esquerda cando ordenaban “dereita”,
e seguía de fronte cando gritaban “media volta”!
E nos escachábamos coa risa imaxinando a todos os soldados caídos polo chan,
amoreados uns por riba dos outros e espernexando como tartarugas dadas a volta.
Logo Papá contaba como ao facer o «presenten»
case lle saca un ollo ao sarxento co canón do mosquete, como no medio da cociña
tropezara coa pota do caldo derramándoa toda polo chan, e como no campo de
tiro, levantárase co Mauser na man para dicir que aquilo non disparaba.
Os mandos comprenderon axiña que se mandaban ao tío Tomás á primeira liña,
ía causar máis baixas nas propias filas que no exército inimigo. Así que, por
pura supervivencia do Rexemento, decidiron que o mellor era mantelo lonxe das armas
e da polvoreira, destinándoo para padioleiro da Cruz Roxa. Pensaron que, sen
armas, o home sería inofensivo.
Non sabían ben o que facían: porque nunha das súas primeiras saídas, cando
levaban na padiola a un Alférez Provisional de caranguexo na camisa azul, que queixábase
de que escordara un pe, o tío, sobresaltado das explosións, meteu un pe nunha
fochanca o que lle fixo caer a rebolos por unha encosta. Nada lle pasou a el,
que estaba afeito a caer acotío, pero o peor levouno o alférez que, de resultas
da caída, foi a parar ao río onde rompeu contra as pedras un brazo e unha
perna.
Así que cando a finais do sesenta Rafael Portanet tivo a ocorrencia de cambiarlle
o nome á nosa rúa pola de "Calle del Alférez Provisional" —cousa
que sentou tan mal á veciñanza que durou menos dun ano— e o tío fixo unha das
súas baixando por ela sen control ata que conseguiron frealo uns carreteiros da
estación que estaban tomando uns viños na do Lino, o meu pai puido dicir con
esa retranca súa, sabia mestura da súa orixe toledana e o arraigo galego, que:
—
Tomás:
estás seguro que ese alférez da rúa no é o que guindaches ao río na batalla do
Ebro?
E mire que lle digo, don Paio! O meu tío Tomás non era que tivese dous pés
esquerdos: é que era quen de tropezar cunha liña que debuxaras no chan! Ou como
dixera a nosa asistenta Dina, un día que estragara media vaixela ao intentar
coller unha tixola na cociña, “tiña menos xeito que un pavo nun tellado".
Por iso creo que vaille ben acaída aquela copla que di:
O home
que é bo pero non ten goberno,
vaise
polo mundo camiño do inferno;
dous
pasos adiante e catro para atrás,
o diaño che
leve do xeito que das!
